روش تعیین تعداد گره در واحد سطح فرشهای دستباف
۱- هدف و دامنه کاربرد
هدف از تدوین استاندارد عبارت از تعیین روشی برای شمارش تعداد گره در واحد سطح فرش دستباف می باشد.
۲- ا صول
اصول کلی عبارت از شمارش گره در یک دسی متر مربع از پشت فرش دستباف میباشد.
۳- وسایل آزمون
۳-۱- یک عدد خطکش فلزی که به سانتیمتر و میلیمتر تقسیم بندی شده باشد.
۳-۲- یک مربع چهارگوش فلزی که ابعاد داخلی آن ۱۰سانتیمتر باشد.
۳-۳- سوزن و یا وسیله نوک تیز دیگری برای شمارش
۴- روش آزمون
برای تعیین محل شمارش گره ها فرش را از پشت روی سطح صافی پهن کرده و چهارگوشه آن را بوسیله دو قطر دوبدو بهم وصل کنید محل شمارش گره عبارت خواهد بود از چهار قسمت ایجاد شده بین قطرها باضافه مرکز فرش که بوسیله تلاقی دو قطر مشخص می شود.
مربع فلزی را در مرکز فرش قرار داده و با کمک سوزن تعداد گره در یک رج افقی و تعداد ردیف عمودی را بشمارید سپس مربع فلزی را مجددا در هر یک از قسمتهای چهارگانه قرار داده شده و تعداد گره در ردیف عمودی و ردیف افقی را بشمارید معدل اعداد بدست آمده در ردیفهای افقی و معدل اعداد بدست آمده در ردیفهای عمودی را محاسبه کرده و در یکدیگر ضرب کنید عدد بدست آمده عبارت از تعداد گره در یک دسیمتر مربع فرش میباشد.
استاندارد و ویژگی‌های فرش‌های دستباف که بوسيله کميسيون فنی استاندارد فرش‌های دستباف در موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی تهیّه و تدوین شده به صورت زیر می‌باشد:
۱. ‌‌تراکم پرز

عبارت است از وزن نخ‌های پرز بالای سطح فرش (گرم در متر‌مربع در میلی‌متر ارتفاع)

2. تاروپود

الف) نخ تار باید در کارخانه ریسیده شده و حداقل نمره ده و شش باشد.

ب) نخ پود باید پنبه‌ای بوده و برای پود رو، دولا و پود زیر حداقل شش لا باشد.

۳. نخ پرز

این نخ از ابریشم دولا تابدار بوده و نمره آن پنج می‌باشد که بوسیله دست یا در کارخانه به نخ تبدیل می‌شود. از مصرف پشم دباغی (پشمی که پس از ذبح گوسفند چیده می‌شود) بایستی خودداری شود. همچنین پشم کهنه و هر نوع الیاف مصنوعی با کیفیّت پائین نباید در فرش مورد استفاده قرار گیرد. برای تعیین نوع پشم به کار رفته در فرش از روش یک میکروسکوپی استفاده می‌شود.

۴. روش گره‌زنی و بافت

روش بافت گره باید با دو روش ‌‌ترکی و فارسی‌باف و به نحو صحیح انجام گیرد. درگره ‌‌ترکی به علّت استفاده از قلّاب می‌توان نرم‌‌‌‌ترین فرش‌‌ها را بافت همچنین امکان تقلب در این گره بسیار کم است. در صورت استفاده از گره فارسی نباید از گره جفتی و بی‌گره‌بافی استفاده شود. حد گذشت آن ۱ + گره در دسی‌متر برای فرش‌‌های ضخیم و ۲ + گره در دسی‌متر برای فرش‌‌های ظریف است.

5. شیرازه (کناره‌پیچ)

شیرازه از پیچیدن دو تا چهار عدد خامه معمولأ هم‌رنگ زمینه (به تناسب ظرافت قالی) به دور دو يا شش عدد (چلّه) به وجود می‌آید.

6. ثبات رنگ

رنگ‌های استفاده شده در فرش باید از ثبات کافی برخوردار باشد و استفاده از رنگ‌های طبیعی مناسب‌‌‌تر می‌باشد.

برچسب

فرش‌‌های دستباف مطابق با استاندارد ایران برچسبی به ابعاد 14.8 × ۲۱ سانتی‌متر از پارچه روکش شده دارند و اطلاعات مربوط به فرش بافته شده به دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی آن نوشته می‌شود. این اطلاعات عبارتند از:

1. نوع فرش: دستباف

2. نام طرح:

3. محل بافت:

4. نام و نشان تولیدکنندگان: در صورت داشتن علامت تجارتی (ذکر علامت)

۵. پهنا و درازی فرش: این ابعاد برحسب ‌‌‌‌سانتی‌متر بر روی برچسب نوشته می شود.

حد گذشت ابعاد فرش 1 + سانتی‌متر برای هر متر‌مربع است چنانچه ‌‌‌‌اندازه فرش خارج از ‌‌‌‌اندازه تعیین شده در استاندارد باشد مقابل بند مربوطه ‌‌‌‌اندازه ویژه ذکر می‌گردد.

۶. جنس پرز و چلّه: باید برحسب درصد نوشته شود.

7. ‌‌تراکم پرز (چگالی): برحسب گرم در متر‌مربع در میلی‌متر ارتفاع بیان می‌شود و مقدار آن نباید کمتر از ۱۰۰ گرم در متر‌مربع باشد. حد گذشت در رقم مربوط به ‌‌تراکم ۵ + درصد خواهد بود.

8. تعداد گره: تعداد گره در واحد سطح دسی‌متر‌مربع ذکر می‌گردد.

۹. درجات ثبت رنگ: مجموع درجات ثبت رنگ در مقابل نور، آب، حلال‌های آب و مالش باید بر روی برچسب ذکر شود (حداقل جمع آن نباید از ۲۷ کمتر باشد)

درجه ثبات نور

درجه ثبات رنگ در مقابل آب لکه‌گذاری

تغییر رنگ

درجه ثبات رنگ در مقابل حلال‌های آلی لکه‌گذاری

تغییر رنگ

درجه ثبات رنگ در مقابل مالش تغییر رنگ

لکه‌گذاری

10. چنانچه فرش در مقابل بید مقاوم شده است باید به روی برچسب ذکر شود.

11. در مورد شستشویی فرش راهنمائی‌های لازم داده شود.

12. مهر تضمین استاندارد

 

مساحت و اندازه استاندارد فرش دستبافت

فرش دستباف به علت این­که با دست و توسط اشخاص متعدد و با فرهنگ­های متنوعی و همچنین در اماکن مختلفی بافته می­شوند، معمولا سایز بسیار دقیق و مشخصی ندارند. البته که سایزها و اندازه­های عرف و روالی برای فرش وجود دارد ولی معمولا تمام فرش­های دست­باف چند سانتی­متری با یکدیگر تفاوت دارند. هرچه فرشی که بافته شده به سایزهای استاندارد نزدیک­تر باشد، بهتر و متناسب­تر خواهد بود.

ابعاد و اندازه­های فرش­های تبریز و کاشان با یکدیگر اندکی تفاوت دارند. یعنی ذرع و نیم تبریز با کاشان چند سانتی­متری باهم در طول و عرض تفاوت دارند.

از سایزهایی که در فرش بسیار کاربرد دارد واحد ذرع می­باشد. ذرع در گذشته یکی از واحدهای اندازه­گیری بوده که شاخص دقیقی نداشته است. در اصطلاح، به فاصله دو سر انگشت میانی شخصی که دو دست خود را از طرفین بدن خود باز و کشیده کرده است، یک ذرع می­گویند که امروزه در سانتی­متر اگر بخواهیم محاسبه کنیم، معادل 100 سانتی­متر و 0.04 متر خواهد بود. البته ذرع در مناطق مختلف، اندازه­های متفاوتی دارد. در منطقه فارس ذرع 104 سانتی­متر، در کرمان 108 سانتی­متر و در آذربایجان 112 سانتی­متر می­باشد. برای همین ابعاد فرش­های ذرع و نیم مناطق مختلف کشور در مقیاس سانتی­متر، اندکی با یکدیگر تفاوت دارند.

سایزهای عمومی فرش به شرح زیر می­باشند:

1.به فرش­های که اندازه آن­ها از 6 متر مربع بیشتر باشند، قالی گفته می­شود. قالی اندازه­های متفاوتی دارد. از جمله سایزهای استاندارد و پرکاربرد قالی را می­توان به اندازه­های زیر اشاره کرد:

 2*3 / 2.5*3.5 / 3*4 / 3.5*5 / 4*6 / 5*7 / 6*8 / 6*10 و . . .

پرده که ابعادی در حدود 1.5*2.5 متر مربع دارد قالیچه که ابعادی در حدود 1.5*2 متر مربع دارد.

ذرع و نیم سایز عرف و متعارفی است که اندازه آن 100*150 سانتی­متر می­باشد. این نوع از فرش­ها بیشتر در مناطق فارسی باف بافته می­شود و اگر با ذرع فارسی که 104 سانتی­متر است محاسبه کنیم، می­شود 156 سانتی­متر. که باید طول آن به­طور دقیق 156 سانتی­متر باشد ولی چون فرش دستباف است و اندکی اختلاف دارد به همان اندازه 150 سانتی­متر در طول مشهور است.

ذرع و چارک: به فرشی که مساحت آن در حدود 1 متر مربع باشد، ذرع و چارک گفته می­شود. 80*120 سانتی­متر. البته 80*130 سانتی­متر هم ذرع و چارک نام دارد.

کناره: فرش­هایی هستند که بیشتر در راهروها و برای پر کردن فضاهای خالی استفاده می­شوند. عرض کناره از 70 تا 110 سانتی­متر متغییر است و طول آن از 2.5 متر تا 8 متر ممکن است موجود باشد.

پشتی: به فرش­هایی گفته می­شود که عرض آن­ها از 50 تا 80 سانتی­متر و طول آن­ها از 80 تا 120 سانتی­متر متغییر می­باشد.

متداول­ترین سایز پشتی 60*90 سانتی­متر می­باشد.

پادری: فرشی است که از پشتی نیز کوچک­تر است و ابعاد آن در حدود نیم­متر مربع می­باشد. معمولا سایز متعارف آن 50*70 سانتی­متر می­باشد.

روش بسته‌بندی فرش‌‌های صادراتی

همانگونه که می‌دانید فرش ایران علاوه بر استفاده داخلی نقش مهمّی در ارز آوری کشور دارد و به خاطر نقش مهم صادراتی آن بهتر است نکات زیر مورد توّجه قرار گیرد.

پس از اتمام بافت فرش و اتمام مراحلی چون غبارگیری، شستشو، پرداخت، دارکشی، کز دادن، سفیدگری عمل عدل‌بندی انجام می‌شود. در ضمن برای فرش، شناسنامه تهیّه می‌شود و در شناسنامه مشخّصات فرش نوشته شده و بوسیله برحسب به پشت فرش چسبانده می‌شود. در عمل عدل‌بندی قالی‌ها را تا کرده، وزن می‌کنند و با توّجه به معیارهای قانونی گمرک بسته‌بندی می‌شود حدود ۹۵ کیلوگرم از فرش‌‌ها را با طناب ضخیم پیچیده و آن را با نایلون سیاه می‌پوشانند و سپس آن را بوسیله تسمه محکم می‌بندند. و لیستی از فرش‌‌های درون عدل تهیّه کرده و کدگذاری می‌کنند و یک نسخه از این لیست را داخل بسته قرار می‌دهند. نگهداری صحیح و اصولی از عدل‌ها و حمل و نقل آنها حائز اهمیّت است چون هرگونه بی‌دقّتی در موارد

فوق موجب خسارات اقتصادی فراوانی به فرش می‌شود.

 

مصالح استاندارد قابل استفاده در رجشمارهای مختلف را میتوانید در جدول زیر مشاهده کنید:

میزان وزن استاندارد نخ استفاده شده در رجشمار مختلف را میتوانید از جدول زیر استخراج کنید: