شناخت سلایق و نیازهای بازار جهانی فرش

الف:آلمان

کشور آلمان یکی از بزرگترین وارد کنندگان فرش دستباف ایران می باشد به طوریکه در سال 1375 از نظر وزنی 8/48% را از نظر ارزشی بالغ بر 40% از صادرات فرش کشورمان را به خود اختصاص داده است. سهم آلمان از صادرات فرش دستباف در سال 84 از نظر وزنی 6/22% و از نظر ارزشی 4/19% بوده است و در هشت ماهه اول سالجاری کشور آلمان برای اولین بار پس از ایالات متحده امریکا (که از نظر وزنی 5/27% واز نظر ارزشی 23% بوده) با 4/16% از نظر ارزشی در مرتبه دوم وارد کنندگان فرش ایران بوده است. اهمیت شناخت سلایق و نیازهای بازار فرش آلمان از چند جهت حائز اهمیت است اول آنکه مردم این کشور بالاخص در

مناطق غربی آن از دوستداران فرش ایران هستند ثانیا آلمان و بالاخص بندر هامبورگ آن انبار فرش دستباف بوده و از طریق این بندر فرش دستباف به بسیاری از کشورهای اروپایی صادر می گردد ثالثا بزرگترین نمایشگاه فرش دستباف ایران در اولین ماه هر سال میلادی در شهر هانور آلمان تحت نام نمایشگاه دموتکس برگزار می گردد لذا شناخت سلایق و نیازهای این بازار هدف فرش ایران از اهمیت خاصی برخوردار است توجه تولیدکنندگان فرش بالاخص تولید کنندگان و بافندگان استان خراسان رضوی را به نکات زیر جلب می نمایم

الف -رنگ بندی: در مجموع رنگ های آرام در بازار آلمان از استقبال بیشتری برخوردار است اگر چه فرش های با رنگ غالب سورمه ای و لاکی و بژ از این کشور به سایر بازارهای جهانی فرش ارسال می گردد.

ب- طرح: بلوچ خراسان ،مود (ماهی درهم یا ریزه ماهی)،افشان مشهد، نائین و در مجموع تمامی طرح های اصیل ایران دراین کشور مورد تقاضا است.
ج) ابعاد کوچک پارچه تا حراکثر 6 متر مربع و بندرت تا 12 مترمربع مورد تقاضای این بازار می باشد.
د) مواد اولیه: تجربه دموتکس امسال نشان داد که هر تولید کننده ای که از مواد اولیه مرغوب و بالاخص پشم مرغوب ایرانی (بلوچ ،سیرجان ،کرمانشاه و قشقایی) و رنگهای طبیعی برای تولید فرش دستباف استفاده می نماید و در این خصوص حساسیت خاصی در تولید فرش دارد می توانند در این بازار قدرت مانور بالایی داشته باشد.
ه-بافت: فرش های پرگوشت و تجاری باب این بازار می باشد به طوریکه در هشت ماهه اول سالجاری در حالیکه 8/20% فرش ایران به این کشور صادر گردیده از نظر ارزشی فقط معادل 3/16 می باشد این در حالیست که در مورد امارات متحده عربی در حالیکه 1/2% از نظر وزنی بوده است از نظر ارزشی شامل 5/8% ارزش فرش های ایران می گردد و این موضوع نشان دهنده آن است که بازار آلمان خواهان فرش های تجاری با قیمت متوسط می باشد تولید کنندگان استان خراسان رضوی می توانند با تولید فرش های 30 لغایت 40 رجی با مشخصه های فوق موفقیت خوبی در این بازار داشته باشند

ب- ژاپن:

ژاپن به لحاظ آنکه دارای جمعیت قابل توجهی است و مردم آن از درآمد بالایی برخوردارند به علاوه آنکه سنت نشستن روی زمین و استفاده از کفپوش در میان این کشور پر جمعیت رایج می باشد یکی از واردکنندگان بزرگ فرش دستباف می باشد. واردات فرش توسط کشورهای تولید کننده فرش به ژاپن همواره روند صعودی داشته است. کشورهای چین و پاکستان و ایران و هندوستان به ترتیب بیشترین صادرات فرش دستباف را به این کشور داشته اند. در حالیکه ارزش وزنی فرش دستباف ایران به ژاپن در سال گذشته معادل 1/2% فرش تولید شده در ایران می باشد از نظر ارزشی معادل 4/6% بوده است. در هشت ماهه اول سالجاری از نظر وزنی معادل 8/2% و از نظر ارزشی معادل 4/7% فرش ایران به ژاپن صادر شده است. در مورد بازار فرش دستباف در ژاپن باید چند نکته را مورد نظر داشته باشیم: اولا بایستی توجه داشت فرش های ابریشمی تجاری بلحاظ وجود ابریشم ارزان و مناسب در کشور چین تولیدکنندگان چینی و حتی هندوستان می توانند فرش های ابریشمی تجاری ارزان وارد این کشور نمایند طبعاً رقابت تولیدکنندگان ایرانی در این بخش بسیار مشکل خواهد بود مگر آنکه بتوانیم فرشهای ابریشمی متمایز از دیگران و بالاخص چینی ها تولید نماییم ثانیاً بلحاظ تشابه فرهنگی چین با ژاپن بالاخص در شرایطی که دو کشور از نظر سیاسی روابط مطلوبی داشته باشند طبعاً نقوش اصیل چینی باب طبع بخش قابل توجهی از مردم ژاپن خواهد بود ثالثاً مردم ژاپن در اکثر موارد منجمله معماری همچون قدشان! سایز کوچک small را می پسندند در نتیجه باید فرش هایی روانه این بازار گردد که با معماری آن تناسب داشته باشد با عنایت به مواد فوق نکاتی را به صادر کنندگان وتولید کنندگان فرش باید جهت بازار ژاپن رعایت نمایند به شرح زیر است :
1. رنگبندی: ژاپنی ها به رنگ های شاد همانند کرم و طلایی و قرمز شاد و زرد و یشمی و سبز و آبی کمرنگ و ماستی بسیار علاقه دارند و در مجموع دوست دارند فرش آنها رنگ ملایم و آرامی داشته باشند.. طرح: درختی و گلدانی قم ، افشان لچک ترنج اصفهان ، طرح های مختلف و متنوع تبریز ، گلفرنگ مشهد و کاشمر و ماهی درهم ریز بافت مورد توجه این بازار است .
3. اندازه: همانطور که گفته شد اکثر مردم ژاپن در آپارتمان های 50 تا 70 متری زندگی می کنند بنابراین اندازه های کوچک پارچه و پرده ای و حداکثر 6 متری مورد نیاز این بازار می باشد.
4. بافتهای متوسط یا پست و تجاری معمولی در این بازار جایگاهی ندارد. به کیفیت فرش فوق العاده بها می دهند در مجموع داوطلب فرش های ریز بافت می باشند.
5. مواد اولیه: جهت این بازار باید از ابریشم مرغوب یا پشم ظریف و بالاخص پشمی که علاوه بر ظرافت دوام نیز داشته باشداستفاده کرد.
6. چنانچه تولید کنندگان و تجار استان خراسان رضوی قصد ورود به این بازار را دارند بافت فرش های 50 لغایت 70 رجی با سبک صابر منتهی خلوت و رنگ روشن ،گلفرنگ کاشمر ،افشان مشهد مناسب خواهد بود

ج- – سوئیس:

کشور سوئیس علیرغم کوچکی و جمعیت کم همواره از پنج کشور بزرگ واردکننده فرش دستباف در سطح جهان بوده است :بالاترین مصرف سرانه فرش دستباف متعلق به مردم کشور سوئیس می باشد به طوریکه تقریباً تمامی مردم این کشور از دارندگان و خریداران فرش دستباف می باشند و همواره این موضوع از روند صعودی برخوردار بوده است. رونق تجارت فرش دستباف در این کشور را باید مدیون فعالیت تجار ایرانی بدانیم که در طول قرن بیستم در بنادری همچون زوریخ و ایمبراخ به تجارت فرش ایرانی پرداختند. کشورهای ایران و هندوستان و پاکستان و افغانستان و ترکیه و چین و مراکش و تونس و نپال و مصر از جمله کشورهایی هستند که به سوئیس فرش صادر می کنند. استفاده ازقیمت و استراتژی بازاریابی هزینه ای توسط کشور های رقیب بالاخص چین و هندوستان و پاکستان باعث گردیده است که سهم ایران در بازار این کشور از دهه هشتاد تاکنون روند نزولی داشته باشد.
همواره فرش ایرانی گرانترین قالیها در این کشور بوده، به طوریکه در سال 1981 در حالیکه از نظر مقداری سهم ایران در این کشور 6/9% بوده از نظرارزش معادل 6/28% بازار این کشور را به خود اختصاص داده است به هر حال سه کشور ایران و هندوستان و پاکستان همواره تامین کننده بیش از 60% قالی مورد نیاز بازار سوئیس بوده اند. سهم این کشور از فرش ایران در سال 1384 از نظر وزنی معادل 3/3% و از نظر ارزش معادل3.8% و در 8 اول سالجاری از نظر وزنی 3.6% و از نظر ارزش 3.8%می باشد. این موضوع نشانگر عرضه فرشهای تجاری و متوسط به بازار این کشور می باشد. بنابراین صادرکنندگان فرش به سوئیس باید قیمت تمام شده فرش عرضه شده را قویاً مد نظر قرار دهند. مهمترین نکات مورد توجه بازار فرش دستباف در این کشور به شرح زیر می باشد:
الف) رنگبندی: بازار فرش دستباف سوئیس ببیشتر به رنگهای مرده، ارام و ملایم و بالاخص به رنگهای کهنه طبیعی علاقمند است رنگهایی همچون پوست پیازی و کرم و سورمه ای مورد توجه مردم این کشور می باشد.
ب) طرحها و نقوش: طرح های خلوت و گل درشت نائین ، گبه فارس، طرح ها و نقوش اصفهان، تبریز، طرح ماهی درهم بیرجند و لچک ترنج و افشان مشهد و بالاخره انواع فرش های کهنه و قدیمی مورد تقاضای بازار این کشور می باشد.
ج) اندازه: ابعاد متوسط همچون پرده ای ،5/2*2 ، 2*2 ، 2.10*70/1 و بندرت 9 متری مورد نیاز این بازار می باشد.
د) نوع بافت: اگر چه اهل تشخیص می باشند ولی عمدتاً خواهان فرش با قیمت مناسب بوده و بیشتر رنگبندی برایشان مهم است ولی در موردفرش های قدیمی به ریزبافت بودن آن توجه دارند .درمورد گلیم و سوزنی خواهان جنس اعلا می باشند.
ه) مواد اولیه: استفاده از پشم گوسفندان ایرانی بالاخص نژاد قشقایی و بلوچ و کرمانشاهی و سایر نژادهای مشابه و رنگهای طبیعی باعث موفقیت در این بازار است.
به تولیدکنندگان و صادرکنندگان خراسانی علاقمند به این بازار تولید فرش هایی مشابه تولیدات شرکت تعاونی فرش دستباف روستایی نیشابور توصیه می گردد.د- آمریکا:

در دهه های اخیر امریکا از نظر وزنی و ارزشی دومین کشور واردکننده فرش دستباف بوده و در دو سه سال اخیر این کشور به بزرگترین مصرف کننده فرش دستباف تبدیل گردیده است. درآمد سرانه بالا، موقعیت اقلیمی، سبک معماری جدید و بالاخص استفاده از سرامیک و ...در معماری و جمعیت بالای این کشور و تنوع سلایق باعث گردیده است روند مصرف فرش دستباف در بازار فرش ایالات متحده امریکا از سال 1975 تاکنون به صورت مستمر افزایش داشته باشد. در حالیکه در سال 1980 قریب به ده درصد فرش های تولیدی کشورهای تولیدکننده فرش در این بازار این کشور به فروش می رسید، هم اکنون نزدیک به 40% فرش دستباف هند و 40-50% فرش پاکستان و 35% فرش نپال و 60-70% فرش چین و 35-40% فرش ترکیه و بالاخره 20-25% فرش ایران به این کشور صادر می گردد.قبل از تحریم اقتصادی ایران توسط دولت امریکا هفت کشوربزرگ صادرکننده فرش به امریکا کشور های هند و چین و پاکستان و ایران و رومانی و ترکیه بوده اند.
واردات فرش به کشور امریکا به صورت مستقیم از کشورهای تولیدکننده فرش یا به صورت غیر مستقیم از آلمان و فرانسه و کانادا انجام شده و می شود. ایران در گذشته نه چندان دور (سال 1975) از نظر ارزشی بالغ بر 5/42% بازار فرش این کشور را در اختیار داشت ولی مجموعه از عوامل فرش باعث گردیده که بالاخص در طول مدت تحریم اقتصادی ایران بازار فرش امریکا در انحصار چین و هند و پاکستان قرار گیرد.
بعد از شکستن تحریم واردات برخی کالاهای ایرانی مجدداً رفته رفته فرش ایرانی جایگاه گذشته خود را در بازار امریکا احیا می کند اگر چه از روند مطلوبی برخوردار نبوده ولی در هشت ماهه اول سالجاری این کشور بزرگترین واردکننده فرش ایرانی بوده ، از نظر مقداری 5/27% و از نظر قیمتی 23% فرش ایران را به خود اختصاص داده است. موضوع مهم در بازار فرش این کشور که می بایست مد نظر داشت اولاً این کشور مهمترین مرکز فروش فرشهای تجاری است و تقریباً تمامی طرح ها و نقوش بلحاظ تنوع سلایق در این بازار بفروش می رسد منتهی برای بدست گرفتن بازار فرش امریکا یا حداقل احیای مهم 44% درصدی فرش ایران در گذشته به قول جناب آقای دکتر سبحه باید توجه خاصی به بخشی از آن یکصد نفر (خبرگان و --- و دکوراتور ها) انجام گیرد. ثانیاً با توجه به جایگاه ویژه صادرکنندگان ایرانی در این کشور می بایست از نفوذ آنان در توسعه بازار فرش دستباف ایران استفاده شود. توجه عزیزان صادرکنندگان و تولیدکنندگان فرش که این کشور را به عنوان بازار هدف خود انتخاب می نمایند به اعم سلایق و نیازهای مردم آن به شرح زیر جلب می نمایم: 1. رنگبندی: متنوع نمودن رنگها و -تبعیت آنها از رنگ رومبلی و پرده و به طورکلی دکوراسیون خانه، بالاخص کاربرد رنگهایی همانند شکلاتی ، قهوه ای کمرنگ ، سبز کمرنگ ، طلایی ، عاجی، نخودی ، طوسی، نقره ای ، کرم و در مجموع رنگهای روشن را به رنگ های تیره ترجیح می دهند

۱۲
رئیس کل گمرک ایران در خصوص ترخیص فرش های مرجوعی کهنه و نو باف با ارائه اظهار نامه صادراتی و یا صلح نامه وارداتی اگر چه باعث رفع نگرانی بسیاری از صادر کنندگانی شد که اقدام به صادرات فرش جهت شرکت در نمایشگاه های تخصصی فرش کرده .
اکنون با درخواست گمرک مبنی بر پرداخت عوارض مواجه شده بودند ولی تمام موضوع به همینجا ختم نمی شود اخبار و گزارش های رسیده حاکی از وجود حجم قابل توجهی فرش در انبارهای صادر کنندگان فرش های ایرانی در اغلب کشورها بالاخص بازارهای سنتی فرش ایران است. حجم قابل توجهی از فرش های صادراتی به بازار آمریکا در شش ماهه اول سال پیش از تحریم ظالمانه دولت آمریکا (پیشا تحریم ) اکنون در دوره پسا تحریم به بازار داخلی روانه می گردد و طبعا این فرش در برخی موارد با دلاری هزار تومان و حتی کمتر از آن تولید شده لذا باید فرشی که قیمت تمام شده آن مثلا کمتر از ۲ میلیون تومان بوده روانه بازاری می گردد که اکنون قیمت تمام شده آن ۲۴ میلیون تومان است و صاحب کالای اولی تمایل دارد که هرچه سریعتر این کالا به وجه نقد تبدیل شود.
از طرف دیگر تفاوت قیمت فرش های تولیدی کشورهای رقیب با فرش های ایرانی قابل توجه و حتی در مواردی فاحش است در گذشته نیز حجم قابل توجهی از فرش دستباف چینی بصورت قاچاق و با عنوان فرش مرجوعی روانه بازار داخل شده است و در نتیجه اتحادیه صادر کنندگان فرش ایران و سایر مراجعی که پیگیر بحث بوده اند باید اقدامات لازم را جهت جلوگیری از سواستفاده برخی سود جویان به عمل آورند صرف نظر از این مشکلات ورود حجم قابل توجهی از فرش های مرجوعی قطعا بازار داخلی را تحت تاثیر قرار خواهد داد و ممکن است بازار نیمه جان داخلی را دچار رکود بیش از پیش نماید .
امیدوارم نگرانی های ذکر شده مورد توجه عزیزان قرار گیردتا شیب نزولی تولید فرش تحت تاثیر این موضوع شدیدتر نگردد.
۵
فرش ایران در گذشته به بسیاری از کشورهای اروپایی، کانادا و آمریکا صادر می‌شد، درحالی که اکنون فقط به دو کشور اروپایی صادر می‌شود و متاسفانه این روند نزولی همچنان ادامه دارد، به طوری که طبق آمار مرکز ملی فرش ایران، صادرات فرش ما طی پنج شش سال اخیر ۱۲ درصد کاهش داشته، درحالی که در همین مدت میزان صادرات فرش کشورهای رقیب حدود ۲۵ درصد و دو برابر صادرات فرش ما افزایش یافته است.
از دست رفتن این جایگاه و بازار جهانی فرش، یقینا یک‌شبه و بی دلیل نبوده و عوامل متعددی در ایجاد آن دخالت داشته است.
مهم‌ترین عامل، بحث تحریم‌ها و بحران مالی واقتصادی کشور بود که این امر خود از جهات مختلفی روی بازار فرش تاثیر گذاشت. شرایط اقتصادی نامناسب کشور باعث شد تولیدکنندگان ما در زمینه تهیه مواد اولیه (پشم، ابریشم، رنگ و…) دچار مشکل شده و آن را به قیمت گزافی تهیه کنند و بناچار به استفاده از مواد اولیه بی‌کیفیت و نامرغوب روی آورند.
به این ترتیب فرش ایران کم‌کم از مرغوبیت افتاد و ذهنیت خریداران نسبت به فرش ایرانی منفی شد.
از سویی برخی کشورها همچون چین با اطلاع از این وضعیت، به بافت فرش‌هایی به سبک فرش ایران، اما با کیفیت و قیمت پایین اقدام و فرش خود را به نام فرش ایران به بازار عرضه کردند حتی در سال‌های بعد گرچه بتدریج مشتریان اروپایی متوجه چینی بودن فرش‌های موجود در بازار شدند، اما باز به دلیل ارزان تر بودن آنها نسبت به فرش ایرانی، خرید آن را ترجیح دادند.
درواقع پس از عواملی همچون تحریم و بحران مالی و بی کیفیت شدن فرش ایرانی، عامل قیمت‌گذاری نامناسب از سوی برخی تولیدکنندگان، دلالان و صادرکنندگان سودجوی ایرانی نیز تاثیر منفی خود را در بازار نشان داد؛ چراکه نبود هیچ گونه نظارت از سوی مسئولان و دست‌اندرکاران فرش بر قیمت‌گذاری آن باعث شد، هر تولیدکننده یا دلال فرش، محصول خود را ـ‌که کیفیت چندانی هم نداشت ـ به قیمت دلخواه و البته چندین برابر قیمت واقعی به بازار خارجی عرضه و به این ترتیب بازار فرش ایران را خراب و خراب تر کند.
و اما عامل دیگری که در از دست رفتن بازار فرش ایران سهم بسزایی داشت، به‌روز نشدن طرح و نقشه و رنگ فرش‌های تولیدی کشور ما مطابق سلیقه بازار جدید جهان بود.
به عبارتی در حالی که سلیقه جهانی فرش تغییر کرده و دیگر رنگ‌های قرمز و آبی و طرح‌های گل‌بته‌ای و باستانی ما مورد توجه نیست، تولیدکنندگان ما همچنان به تولید فرش به سبک قدیم با همان طرح و نقشه و رنگ و ابعاد گذشته مبادرت می‌کنند که این امر هم باعث ماندن فرش روی دست تولیدکننده و صادرکننده ما شده است.
همه اینها درحالی است که کشورهای رقیب بسرعت سلیقه روز جهان را شناسایی و مطابق با آن، تولیدات خود را تغییر داده و به‌روزرسانی کردند.
البته شکی نیست که شناسایی طرح و رنگ دلخواه مشتریان، کار تولیدکننده نیست و درواقع به عهده تاجران، صادرکنندگان و واحد تحقیقات مرکز ملی فرش است که مطالعات و تحقیقات میدانی جامع و گسترده‌ای در این زمینه انجام دهند و پس از شناسایی سلایق و خواست کشورها و حتی شهرهای مختلف جهان، آن را به طراح و تولیدکننده سفارش دهند که متاسفانه تاکنون هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.